Urlop macierzyński w UK: SMP, urlop ojcowski i Shared Parental Leave

W skrócie

• Ustawowy urlop macierzyński trwa 52 tygodnie, a Statutory Maternity Pay (SMP) wypłaca się do 39 tygodni (stan na listopad 2026, GOV.UK). Do urlopu liczy się status pracownika (employee), nie staż ani pensja.
• SMP to przez 6 tygodni 90% przeciętnego tygodniowego wynagrodzenia brutto, a potem przez 33 tygodnie £194,32 albo 90% tego wynagrodzenia, jeśli to mniej (rok podatkowy 2026/27).
• Pracodawcę zawiadom najpóźniej 15 tygodni przed terminem porodu.
• Urlop ojcowski to do 2 tygodni od pierwszego dnia pracy, dla pracownika (employee); Paternity Pay wymaga m.in. 26 tygodni stażu (stan na listopad 2026, GOV.UK). W Irlandii Północnej zasady są inne.
• Bez prawa do SMP możesz dostać Maternity Allowance, do 39 tygodni (stan na listopad 2026, GOV.UK).
• Uprawnieni rodzice mogą podzielić się do 50 tygodni urlopu i 37 tygodni płatnego okresu, czyli Shared Parental Leave (stan na listopad 2026, GOV.UK).

Urlop macierzyński: ile trwa i kiedy go zacząć

Ustawowy urlop macierzyński trwa 52 tygodnie (stan na listopad 2026, GOV.UK). Nie musisz brać całości, ale po porodzie musisz wziąć 2 tygodnie urlopu (4 tygodnie, jeśli pracujesz w fabryce).

Prawo do urlopu masz, jeśli jesteś pracownikiem (employee), a nie „workerem”, i dasz pracodawcy właściwe zawiadomienie. Nie ma znaczenia staż, liczba godzin ani pensja.

• Początek: zwykle najwcześniej 11 tygodni przed spodziewanym tygodniem porodu. Przy wcześniejszym porodzie urlop zaczyna się następnego dnia po nim. Zaczyna się też automatycznie, jeśli w ciągu 4 tygodni przed tygodniem (od niedzieli do soboty) planowanego porodu nie ma cię w pracy z powodu choroby związanej z ciążą.
• Powrót do pracy: zmianę daty zgłoś pracodawcy co najmniej 8 tygodni wcześniej.

SMP: ile wynosi, komu przysługuje i jak go zgłosić

SMP wypłaca się przez maksymalnie 39 tygodni (stan na listopad 2026, GOV.UK): 6 tygodni po 90% przeciętnego tygodniowego wynagrodzenia brutto, potem 33 tygodnie po £194,32 albo 90% tego wynagrodzenia, jeśli to mniej. Ta sama stawka (£194,32 albo 90%, jeśli to mniej) dotyczy Statutory Paternity Pay (SPP), Statutory Shared Parental Pay (ShPP) i Maternity Allowance dla osób zatrudnionych.

Przewodniki GOV.UK podają kwoty bez roku. Rok podatkowy 2026/27 (od 6 kwietnia 2026 do 5 kwietnia 2027) potwierdzają zestawienia HMRC i DWP. Stawek na 2027/28 jeszcze nie ma, więc od kwietnia 2027 kwoty mogą być inne.

SMP przysługuje, jeśli:

• średnio zarabiasz co najmniej £129 tygodniowo (Lower Earnings Limit na 2026/27, HMRC),
• dasz właściwe zawiadomienie i dowód ciąży,
• pracujesz u pracodawcy nieprzerwanie co najmniej 26 tygodni, trwające jeszcze w „qualifying week”, czyli 15. tygodniu przed spodziewanym tygodniem porodu.

Jak to zgłosić:

1. Najpóźniej 15 tygodni przed terminem porodu powiedz pracodawcy, kiedy jest termin i kiedy chcesz zacząć urlop (pracodawca może prosić o to na piśmie).
2. Co najmniej 28 dni wcześniej poinformuj go, że chcesz przestać pracować, i podaj dzień startu SMP (na piśmie, jeśli poprosi).
3. W ciągu 21 dni od początku SMP (albo jak najszybciej, jeśli dziecko urodzi się wcześniej) daj dowód ciąży: list od lekarza lub położnej albo zaświadczenie MATB1, wydawane nie wcześniej niż 20 tygodni przed terminem porodu. Dowód jest potrzebny do SMP, nie do urlopu.
4. Jeśli SMP ci nie przysługuje, pracodawca w ciągu 7 dni od decyzji daje formularz SMP1 z wyjaśnieniem, a może przysługiwać ci Maternity Allowance.

Przy sporze o kwotę albo gdy pracodawca nie może płacić (np. z powodu niewypłacalności), kontaktujesz się ze Statutory Payment Disputes Team.

Maternity Allowance: gdy nie przysługuje ci SMP

Maternity Allowance (stan na listopad 2026, GOV.UK) może dostać osoba zatrudniona bez prawa do SMP, samozatrudniona albo niedawno po pracy. Wypłaca się go do 39 tygodni.

Wśród warunków jest staż: co najmniej 26 z 66 tygodni przed terminem porodu w zatrudnieniu albo w rejestracji jako samozatrudniony. Przy zatrudnieniu trzeba było zarabiać (lub być traktowanym jak zarabiający) co najmniej £30 tygodniowo (próg potwierdza DWP) w co najmniej 13 tygodniach zatrudnienia, niekoniecznie pod rząd.

• Zatrudnione lub niedawno po pracy: £194,32 tygodniowo albo 90% przeciętnych zarobków, jeśli to mniej. Przy pełnych 52 tygodniach urlopu ostatnie 13 tygodni jest bezpłatne.
• Samozatrudnione: od £27 do £194,32 tygodniowo. Maksimum wymaga rejestracji w HMRC przez co najmniej 26 z 66 tygodni przed terminem porodu i składek Class 2 za co najmniej 13 z tych 66 tygodni; bez żadnych składek Class 2 przysługuje £27. Stawka Class 2 w 2026/27 to £3,65 tygodniowo (GOV.UK).

Aby otrzymać pełną należną ci kwotę, złóż wniosek (formularz MA1) w ciągu 3 miesięcy od daty początku Maternity Allowance. Dołącz dowód terminu porodu (np. MATB1), nawet gdy dziecko już się urodziło.

Urlop ojcowski i Statutory Paternity Pay

Urlop ojcowski to do 2 tygodni (stan na listopad 2026, GOV.UK), razem albo w dwóch blokach po tygodniu. Urlop nie może zacząć się przed porodem i musi się skończyć w ciągu 52 tygodni od porodu (lub od terminu, jeśli dziecko urodzi się wcześniej). Przy adopcji zasady są inne.

Do urlopu ojcowskiego musisz być pracownikiem (employee), brać wolne, żeby opiekować się dzieckiem, i dać pracodawcy prawidłowe zawiadomienie. Do uprawnionych należą m.in. ojciec dziecka oraz mąż lub partner matki (lub adoptującego), także tej samej płci. Urlop przysługuje od pierwszego dnia zatrudnienia; od 6 kwietnia 2026 obowiązuje „Day 1” Paternity Leave (harmonogram rządu). Paternity Pay wymaga zatrudnienia u pracodawcy do dnia porodu, średnich zarobków co najmniej £129 tygodniowo brutto i nieprzerwanego zatrudnienia przez co najmniej 26 tygodni do końca dowolnego dnia „qualifying week” (15. tydzień przed terminem porodu).

O urlop i Paternity Pay wnioskujesz u pracodawcy, bez dowodu ciąży ani porodu:

1. Co najmniej 15 tygodni przed terminem porodu podaj go pracodawcy, np. formularzem online (dawniej SC3), który po wypełnieniu trzeba pobrać lub wydrukować i dać pracodawcy.
2. Co najmniej 28 dni przed urlopem podaj datę jego początku (np. dzień porodu lub tydzień po) i napisz, czy chcesz 1 czy 2 tygodnie. Tak samo zgłaszasz zmianę daty.
3. Jeśli nie spełniasz warunków, pracodawca w ciągu 28 dni informuje o tym i podaje powód na formularzu SPP1.

Partner ciężarnej ma prawo do bezpłatnego wolnego na 2 wizyty prenatalne (GOV.UK). O opiece nad ciężarną w NHS piszemy w poradniku o dentyście, szczepieniach i ciąży w NHS.

Shared Parental Leave: jak podzielić urlop z partnerem

Uprawnieni rodzice mogą podzielić się do 50 tygodniami urlopu i do 37 tygodniami płatnego okresu (stan na listopad 2026, GOV.UK), w pierwszym roku po narodzinach lub umieszczeniu dziecka w rodzinie. Matka bierze mniej niż 52 tygodnie urlopu macierzyńskiego, a uprawnieni rodzice wykorzystują resztę jako Shared Parental Leave (SPL). Podobnie z płacą: resztę z mniej niż 39 tygodni SMP (lub Maternity Allowance) wykorzystują jako ShPP. ShPP to tyle co SMP, z wyjątkiem pierwszych 6 tygodni SMP, płaconych w wysokości 90% bez górnego limitu.

Gdy oboje rodzice chcą dzielić SPL i ShPP:

• od narodzin oboje dzielicie odpowiedzialność za dziecko,
• każde z was jest nieprzerwanie zatrudnione u tego samego pracodawcy co najmniej 26 tygodni do końca 15. tygodnia przed terminem porodu i zostaje u niego co najmniej do tygodnia przed startem SPL,
• do SPL oboje musicie być „employees”; „worker” może dzielić ShPP, ale nie SPL,
• do ShPP każde z was zarabia średnio co najmniej £129 tygodniowo.

Jeśli matka jest na urlopie macierzyńskim, żeby SPL ruszył, musi wrócić do pracy (to kończy urlop) albo dać pracodawcy wiążące zawiadomienie (binding notice) o dacie końca urlopu, której zwykle nie można zmienić. Gdy matka nie ma urlopu macierzyńskiego, musi zakończyć SMP lub Maternity Allowance, żeby ona lub partner mogli dostać SPL. Do ShPP daje pracodawcy wiążące zawiadomienie o dacie końca SMP; przy Maternity Allowance zawiadomienie o końcu wypłat daje się w Jobcentre Plus. Zakończonego SMP ani Maternity Allowance nie można wznowić. Wniosek o SPL lub ShPP to pisemne zawiadomienie o datach, co najmniej 8 tygodni wcześniej.

Prawa w pracy: powrót, zwolnienia i zmiany

• Powrót (stan na listopad 2026, GOV.UK): po urlopie macierzyńskim lub adopcyjnym trwającym nie dłużej niż 26 tygodni wracasz na to samo stanowisko. Po dłuższym urlopie przysługuje to samo albo podobne stanowisko, jeśli dawnego nie da się zapewnić.
• Redukcja etatów: jeśli wytypowano cię do zwolnienia w czasie urlopu macierzyńskiego, SPL i niektórych innych urlopów, masz prawo do oferty odpowiedniej innej pracy, o ile jest dostępna. Ochrona trwa od początku urlopu do 18 miesięcy od narodzin lub adopcji dziecka, także po powrocie do pracy. Przy SPL krótszym niż 6 kolejnych tygodni (podobnie przy krótkim Neonatal Care Leave i Bereaved Partner's Paternity Leave) to prawo trwa tylko do powrotu do pracy.
• W ciąży: ochrona zaczyna się od poinformowania pracodawcy o ciąży i trwa do 18 miesięcy od porodu (GOV.UK). Jeśli ciąża kończy się wcześniej i nie przysługuje ci ustawowy urlop macierzyński, ochrona trwa 2 tygodnie od zakończenia ciąży.

Zapowiedzi z harmonogramu Employment Rights Act: w kwietniu 2027 ma wejść urlop w razie żałoby, także po stracie ciąży, a w październiku 2027 wzmocnione zabezpieczenia przed zwolnieniem dla kobiet w ciąży i świeżo upieczonych matek. Wszystkie przyszłe daty zależą od procesu parlamentarnego i mogą się zmienić. Więcej: poradnik o prawach pracownika w UK.

Szkocja, Walia i Irlandia Północna

Przewodnik GOV.UK o urlopie ojcowskim zaznacza, że w Irlandii Północnej są inne zasady. Według nidirect (stan na listopad 2026):

• urlop ojcowski wymaga pracy u pracodawcy co najmniej 26 tygodni do końca 15. tygodnia przed początkiem tygodnia planowanego porodu,
• trwa 1 albo 2 tygodnie, bez pojedynczych dni, a 2 tygodnie trzeba wziąć pod rząd,
• nie może zacząć się przed porodem i musi się skończyć w ciągu 56 dni od porodu (przy porodzie przed spodziewanym tygodniem: w ciągu 56 dni od pierwszego dnia tego tygodnia),
• nie można go wziąć, jeśli najpierw wzięło się shared parental leave,
• „worker” nie ma prawa do urlopu ojcowskiego, ale może dostać Statutory Paternity Pay; pracownik agencyjny, office holder lub podwykonawca zwykle też nie ma prawa do urlopu, ale może dostać Statutory Paternity Pay.

W Irlandii Północnej opieraj się na nidirect, a nie na opisie urlopu ojcowskiego wyżej. Nie sprawdzaliśmy osobno zasad macierzyńskich i SPL w Irlandii Północnej ani zasad w Szkocji i Walii.

Najczęstsze pytania

Czy dostanę urlop macierzyński, jeśli pracuję od niedawna?

Do samego urlopu liczy się status pracownika, a nie staż (stan na listopad 2026, GOV.UK). Płatny SMP ma dodatkowe warunki: 26 tygodni zatrudnienia trwającego w „qualifying week” i zarobki od £129 tygodniowo.

Czy urlop ojcowski i Shared Parental Leave można połączyć?

Według GOV.UK (stan na listopad 2026, paternity leave) można je brać w dowolnej kolejności. W Irlandii Północnej jest inaczej: nidirect pisze, że nie można wziąć urlopu ojcowskiego po wcześniejszym shared parental leave.

Czy mogę pracować w czasie urlopu macierzyńskiego?

W czasie urlopu można przepracować do 10 dni (stan na listopad 2026, GOV.UK). To keeping in touch days: są dobrowolne i wymagają zgody pracownika oraz pracodawcy.

Gdzie szukać pomocy

• Acas: infolinia 0300 123 1100, od poniedziałku do piątku, 8:00–18:00 (stan na listopad 2026). Porada jest bezpłatna, ale za połączenie może być opłata zależna od operatora.
• Maternity Allowance: numer 0800 169 0283 do zgłaszania zmian przez telefon, od poniedziałku do piątku, 10:00–15:00 (GOV.UK).
• Po urodzeniu dziecka: dokumenty opisujemy w poradnikach o polskim akcie urodzenia, PESEL i paszporcie oraz o obywatelstwie brytyjskim i paszporcie dziecka urodzonego w UK.