„Maczuga” 1944: jak 1 Dywizja Pancerna zablokowała odwrót Niemców pod Chambois

Bitwa o wzgórze 262 w Normandii, znane w polskiej tradycji jako „Maczuga”, należy do najważniejszych epizodów szlaku bojowego 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka. Przypomina ją Onet Kultura, a jej przebieg opisują także publikacje Instytutu Pamięci Narodowej.

Pułapka pod Falaise

Bitwa pod Falaise trwała w dniach 7–22 sierpnia 1944 r. Alianci otoczyli wówczas wojska niemieckie w rejonie Falaise. Droga wycofania w głąb Francji zwęziła się do korytarza o szerokości poniżej 30 km. Zadanie jego zamknięcia powierzono m.in. 1 Dywizji Pancernej, która walczyła w składzie 1 Armii Kanadyjskiej. Dywizja powstała 25 lutego 1942 r. z rozkazu Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego.

Dlaczego te wzgórza

Według IPN 18 sierpnia 1944 r. gen. Maczek wysłał 1 Pułk Pancerny i batalion podhalański pod dowództwem płk. Stefanowicza na wzgórza Mont Ormel. To dwa wzniesienia o wysokości 262 m n.p.m. Generał nazwał je Maczugą, od kształtu warstwic na mapie. Wzgórza miały znaczenie strategiczne, bo biegła między nimi szosa z Chambois do Vimoutiers, jedna z głównych dróg odwrotu niemieckiej Grupy Armii B.

Zgrupowanie płk. Stefanowicza weszło na Maczugę 19 sierpnia. Stamtąd można było ostrzeliwać niemieckie drogi odwrotu. Do walki włączyła się też kanadyjska artyleria ciężka, naprowadzana ze wzgórza.

Okrążeni na wzgórzu

W nocy z 19 na 20 sierpnia pozycje wzmocniło zgrupowanie płk. Kosztuskiego, w którym były 2 batalion pancerny oraz 8 i 9 batalion strzelców. Według IPN na Mont Ormel było wtedy około 80 polskich czołgów i ok. 1500 żołnierzy piechoty. Oddziały kanadyjskie i amerykańskie, które miały dotrzeć do Polaków 20 sierpnia, zostały zatrzymane. Polacy zostali otoczeni.

Niemcy próbowali się przebić z okrążenia, a jednocześnie II Korpus Pancerny SS atakował z zewnątrz, by otworzyć drogę. Szturm zaczął się 20 sierpnia po godzinie 10.00. Uczestniczyły w nim 9 Dywizja Pancerna SS „Hohenstaufen” i 2 Dywizja Pancerna SS „Das Reich”. Dywizja „Hohenstaufen” skierowała się na Thurn, żeby odeprzeć Kanadyjczyków. „Das Reich” uderzyła na Polaków. IPN podaje, że pozycje polskie niekiedy przechodziły wielokrotnie z rąk do rąk, ale ostatecznie niemiecki atak się załamał.

Wielu niemieckich żołnierzy, także rannych, poddawało się na wzgórzu bez walki. Według IPN polski sprzęt medyczny został zniszczony, a lekarz zginął.

Pamięć o bitwie

Na Wzgórzu 262 stoi dziś pomnik upamiętniający bitwę. Odbywają się tam coroczne uroczystości z mszą polową i składaniem kwiatów, w których uczestniczą m.in. polscy wojskowi. Nazwa „Maczuga” na stałe weszła do polskiej i zagranicznej literatury o kampanii normandzkiej.