Zdrowie psychiczne w UK — gdzie szukać pomocy

W skrócie

• Jeśli czyjeś życie jest zagrożone albo nie czujesz, że jesteś w stanie zadbać o bezpieczeństwo swoje lub innej osoby, dzwoń pod 999 albo jedź na A&E.
• W pilnej sprawie, która nie zagraża bezpośrednio życiu, zadzwoń pod 111 i wybierz opcję zdrowia psychicznego (mental health option). Tak jest w Anglii, Szkocji i Walii.
• Samaritans odbierają pod numerem 116 123 całą dobę, bezpłatnie, także z telefonu na kartę. Jeśli wolisz pisać, wyślij SMS o treści SHOUT na numer 85258.
• Do NHS Talking Therapies (terapia przy lęku i depresji, tylko w Anglii) możesz zgłosić się sam, bez skierowania i bez diagnozy.
• Lekarz rodzinny (GP) pomoże dobrać wsparcie i skieruje Cię dalej. Na wizytę możesz poprosić o bezpłatnego tłumacza języka polskiego.
• Gdy choroba nie pozwala Ci pracować, możesz mieć prawo do zasiłku chorobowego (SSP), a program Access to Work oferuje wsparcie w dbaniu o zdrowie psychiczne w miejscu pracy.
• Ten poradnik zbiera informacje o tym, gdzie szukać pomocy. Nie zastępuje rozmowy z lekarzem ani specjalistą.

Pomoc pilna: 999, A&E i NHS 111

NHS podkreśla, że kryzys psychiczny należy traktować tak samo poważnie jak nagły stan fizyczny. 999 albo najbliższe A&E (izba przyjęć, czynna całą dobę) to właściwy wybór, gdy czyjeś życie jest zagrożone albo gdy nie czujesz, że możesz zadbać o bezpieczeństwo swoje lub drugiej osoby (NHS).

Gdy potrzebujesz pilnej pomocy, ale sytuacja nie zagraża bezpośrednio życiu, w Anglii zadzwoń pod 111 i wybierz opcję zdrowia psychicznego albo skorzystaj z 111 online. Możesz wtedy porozmawiać z przeszkolonym specjalistą od zdrowia psychicznego. Jak to wygląda w praktyce:

• W wielu regionach Anglii jest to opcja 2, a połączenie trafia do lokalnego zespołu kryzysowego NHS. Słuchaj jednak komunikatu w słuchawce, bo menu może się różnić. Lokalne trusty NHS opisują tę linię jako czynną 24 godziny na dobę, dla osób w każdym wieku.
• Możesz zadzwonić w swojej sprawie albo w sprawie bliskiej osoby.
• Jeśli potrzebujesz tłumacza, poproś o niego osobę, która odbierze połączenie. Możesz to zrobić sam albo ktoś może poprosić w Twoim imieniu (ELFT).
• Doradca zada kilka pytań i wysłucha Cię. Może podpowiedzieć, jak sobie radzić, skierować Cię do lokalnych usług, połączyć z zespołem kryzysowym, a przy zagrożeniu życia wezwać 999.

Niektóre regiony wciąż przenoszą swoje dotychczasowe lokalne numery kryzysowe do 111 (stan na październik 2026). Jeśli jesteś już pod opieką zespołu zdrowia psychicznego, zapytaj go, z jakich kontaktów korzystać w pilnej sprawie. Ogólne zasady korzystania z 111, 999 i A&E opisujemy w poradniku NHS w praktyce.

Rozmowa w zaufaniu: Samaritans, Shout i inne linie

Nie musisz być w kryzysie, żeby zadzwonić. Linie wsparcia są też dla osób, które po prostu potrzebują z kimś porozmawiać.

Samaritans: 116 123 (Samaritans):

• czynne 24 godziny na dobę,
• połączenie jest bezpłatne z telefonów stacjonarnych i komórkowych, także na kartę (pay-as-you-go),
• numer nie pojawia się na rachunku telefonicznym,
• rozmawiasz z przeszkolonymi wolontariuszami, a rozmowa jest poufna,
• linia w języku walijskim: 0808 164 0123,
• osoby niesłyszące lub z trudnościami w mówieniu mogą użyć aplikacji Relay UK i wybrać 18001 116 123,
• w niektórych lokalnych oddziałach możesz przyjść porozmawiać osobiście.

Organizacja Samaritans zamknęła w UK obsługę e-maili i listów. Czat internetowy jest obecnie niedostępny (stan na październik 2026).

Shout: SMS o treści SHOUT na numer 85258. To bezpłatna, poufna usługa wiadomości tekstowych, czynna 24/7, dla każdego w UK. Odpisuje przeszkolony wolontariusz, a Ty mówisz tylko tyle, ile chcesz (Shout). Dobre rozwiązanie, jeśli trudno Ci mówić na głos albo nie możesz swobodnie rozmawiać.

Linie informacyjne (nie są to linie kryzysowe):

• Mind Infoline: 0300 123 3393, od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–18:00 (NHS 111 Wales). Więcej informacji znajdziesz na stronie Mind.
• Rethink Mental Illness Advice Line: 0808 801 0525, bezpłatna, zwykle od poniedziałku do piątku w godzinach 9:30–16:00, z wyjątkiem świąt państwowych (bank holidays). Linia jest dla osób od 18 lat mieszkających w Anglii, które mają diagnozę lub objawy choroby psychicznej, oraz dla ich bliskich i opiekunów. Doradzi w sprawie choroby, przepisów o zdrowiu psychicznym i opieki nad bliskimi. Nie udziela wsparcia kryzysowego ani terapii (Rethink).

NHS Talking Therapies: terapia bez skierowania

NHS Talking Therapies to usługa NHS w Anglii, która oferuje terapie psychologiczne (psychological treatments) (NHS).

Kto może się zgłosić:

• osoby mieszkające w Anglii,
• osoby od 18 lat, a w niektórych regionach także od 16 lat,
• nie musisz mieć zdiagnozowanego zaburzenia,
• to, czy musisz być zarejestrowany u GP, zależy od regionu, więc sprawdź stronę lokalnej usługi.

Z czym możesz się zgłosić (według NHS): z długotrwale obniżonym nastrojem, częstym zamartwianiem się wieloma sprawami, ciągłym lękiem o zdrowie, lękiem w sytuacjach społecznych, napadami paniki, fobiami (w tym agorafobią), zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym (OCD), zespołem stresu pourazowego (PTSD), dysmorfofobią (BDD) oraz z lękiem lub depresją towarzyszącą chorobie przewlekłej.

Jak się zgłosić:

1. Wejdź na stronę NHS i wpisz nazwę swojej przychodni GP, żeby znaleźć usługę w okolicy.
2. Wypełnij zgłoszenie (self-referral) online. Możesz też poprosić o skierowanie swojego GP.
3. Lokalna usługa skontaktuje się z Tobą, powie, czy może pomóc, i poda szacunkowy czas oczekiwania na pierwszą sesję.

Czas oczekiwania zależy od regionu. Talking Therapies nie jest pomocą doraźną: gdy sytuacja jest pilna, skorzystaj z 111, a przy zagrożeniu życia dzwoń pod 999. Osoby poniżej 18 lat kieruje się do osobnych usług dla dzieci i młodzieży (children and young people's mental health services).

Lekarz GP i tłumacz

Lekarz rodzinny (GP) to dobry pierwszy krok, jeśli nie wiesz, jakiego wsparcia potrzebujesz. Według NHS lekarz pomoże ustalić, jakiej pomocy potrzebujesz, i skieruje Cię do odpowiedniej usługi (GP referral). Jak zarejestrować się w przychodni i umówić wizytę, wyjaśniamy w poradniku NHS w praktyce.

Kilka praktycznych wskazówek:

• Przy umawianiu wizyty powiedz, że potrzebujesz tłumacza języka polskiego (interpreter). Według rządowych wytycznych świadczeniodawcy NHS mają zapewnić tłumaczenie bezpłatnie dla pacjenta. Gdy język jest barierą, należy zaproponować tłumacza zawodowego zamiast rodziny czy znajomych, a dzieci nie powinny tłumaczyć (GOV.UK).
• O zdrowiu psychicznym łatwiej rozmawiać w ojczystym języku, nawet jeśli na co dzień dobrze mówisz po angielsku. Prośba o tłumacza to nic złego.
• Przed wizytą zapisz w punktach, co czujesz, od kiedy i jak to wpływa na sen, pracę czy relacje. Pomoże Ci to niczego nie pominąć.
• Gdy przychodnia jest zamknięta, a sprawa jest pilna, skorzystaj z 111.

Dzieci i młodzież

• Childline: 0800 1111 dla osób poniżej 19 lat. Według NHS numer nie pojawia się na rachunku telefonicznym (NHS).
• Shout (SMS SHOUT na 85258) poleca też organizacja YoungMinds jako bezpłatne wsparcie tekstowe czynne całą dobę.
• Linia 111 z opcją zdrowia psychicznego jest dla osób w każdym wieku, także dla dzieci i nastolatków. Mogą też dzwonić rodzice zaniepokojeni o dziecko.
• YoungMinds Parents Helpline: 0808 802 5544, bezpłatna linia dla rodziców i opiekunów, czynna od poniedziałku do piątku. Godziny bywają zmieniane, więc sprawdź je na stronie YoungMinds. Doradcy udzielą informacji o zdrowiu psychicznym dziecka, wsparcia i wskażą inne usługi.

Jeśli niepokoi Cię zachowanie lub nastrój dziecka, porozmawiaj też z GP, który może skierować je do usług dla dzieci i młodzieży.

Praca: zwolnienie, SSP i Access to Work

Zwolnienie i zasiłek chorobowy. Gdy z powodu choroby nie możesz pracować, zgłoś to pracodawcy w terminie, który wyznaczył (a jeśli go nie wyznaczył, w ciągu 7 dni). Jeśli jesteś na zwolnieniu dłużej niż 7 dni z rzędu (licząc dni wolne), potrzebujesz zaświadczenia fit note (tzw. sick note). Może je wystawić m.in. GP, lekarz szpitalny, zarejestrowana pielęgniarka, terapeuta zajęciowy, farmaceuta lub fizjoterapeuta. Zasiłek Statutory Sick Pay wynosi 123,25 £ tygodniowo albo 80% Twoich średnich tygodniowych zarobków, w zależności od tego, która kwota jest niższa, i jest wypłacany do 28 tygodni (stan na październik 2026). Przysługuje pracownikowi (employee), który był niezdolny do pracy przez co najmniej jeden pełny dzień roboczy (GOV.UK). Szczegóły znajdziesz w poradniku Prawa pracownika w UK.

Access to Work: wsparcie zdrowia psychicznego w pracy. W ramach tego programu możesz dostać m.in. indywidualny plan, który pomoże Ci utrzymać pracę lub do niej wrócić, oraz spotkania jeden na jeden ze specjalistą od zdrowia psychicznego (GOV.UK). Warunki:

• masz od 16 lat i pracujesz zarobkowo (albo zaczynasz lub wracasz do pracy w ciągu 12 tygodni); liczy się także samozatrudnienie i praktyka zawodowa (apprenticeship),
• mieszkasz i pracujesz w Anglii, Szkocji lub Walii (w Irlandii Północnej działa inny system),
• diagnoza nie jest wymagana,
• ze wsparcia zdrowia psychicznego w ramach Access to Work możesz skorzystać tylko raz.

Wniosek składasz bezpośrednio do jednej z dwóch organizacji, Able Futures albo Maximus, i tylko do jednej z nich. W razie wątpliwości zadzwoń na infolinię Access to Work: 0800 121 7479 (poniedziałek–piątek, 9:00–17:00).

Szkocja, Walia i Irlandia Północna

Szkocja. Zadzwoń pod 111 (NHS 24) i wybierz opcję zdrowia psychicznego, a połączysz się z 111 Mental Health Hub. Hub jest dla osób w każdym wieku, a połączenia są bezpłatne i możliwe całą dobę. Breathing Space: 0800 83 85 87 to bezpłatna, poufna linia dla osób od 16 lat w Szkocji, które czują się przytłoczone, ale nie są w bezpośrednim kryzysie. Jest czynna od poniedziałku do czwartku w godzinach 18:00–2:00 oraz w weekend całą dobę, od piątku 18:00 do poniedziałku 6:00 (NHS 24).

Walia. Zadzwoń pod 111 i wybierz opcję 2, a połączysz się bezpośrednio ze specjalistą od zdrowia psychicznego w swojej okolicy. Usługa działa całą dobę we wszystkich regionach Walii, dla osób w każdym wieku, także gdy martwisz się o członka rodziny. Połączenie jest bezpłatne (Welsh Government).

Irlandia Północna. Lifeline: 0808 808 8000 to bezpłatna, poufna linia kryzysowa czynna całą dobę dla wszystkich mieszkańców Irlandii Północnej. Możesz też zadzwonić, gdy martwisz się o bliską osobę. W pilnej sprawie możesz umówić nagłą wizytę u GP albo skorzystać z dyżuru GP poza godzinami pracy przychodni (out of hours). Przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 999 (nidirect).

Numer Samaritans 116 123 działa w całym UK.

Gdy martwisz się o kogoś bliskiego

Nie musisz mieć gotowych odpowiedzi. Często najważniejsze jest to, że ktoś zauważył i zapytał. Według porad nidirect:

• Powiedz wprost, na przykład: „Martwię się o ciebie i chcę pomóc”.
• Jeśli podejrzewasz myśli samobójcze, możesz zapytać bezpośrednio, np. czy myśli o odebraniu sobie życia. Takie pytanie nie podsunie nikomu tego pomysłu.

Spokojnie wysłuchaj i nie oceniaj. Nie musisz od razu rozwiązywać problemu.

Gdzie możesz zadzwonić, gdy martwisz się o kogoś: w Anglii i Walii pod 111 z opcją zdrowia psychicznego, w Szkocji do 111 Mental Health Hub, w Irlandii Północnej do Lifeline. Bliscy osób chorujących mogą też korzystać z linii Rethink. Jeśli wspierasz osobę z myślami samobójczymi, NHS podaje, że może pomóc plan bezpieczeństwa (safety plan), i odsyła do strony Staying Safe oraz materiałów Mind. Gdy czyjeś życie jest zagrożone, nie czekaj: dzwoń pod 999.

Pamiętaj też o sobie. Wspieranie kogoś bywa wyczerpujące, a linie takie jak Samaritans są także dla Ciebie.

Pomoc i informacje po polsku

• Tłumacz w NHS to najpewniejszy sposób, żeby rozmawiać po polsku z lekarzem lub terapeutą NHS. Poproś o niego przy umawianiu wizyty, a przy połączeniu z 111 powiedz to osobie, która odbierze telefon.
• Royal College of Psychiatrists (brytyjskie stowarzyszenie psychiatrów) udostępnia część swoich materiałów o zdrowiu psychicznym po polsku. Zaznacza przy tym, że nie gwarantuje jakości tłumaczeń ani tego, że są w pełni aktualne.
• Polish Psychologists' Association to organizacja non-profit, która według informacji na swojej stronie oferuje płatne, niskobudżetowe konsultacje i terapię po polsku, w Londynie i online. To nie jest usługa NHS ani linia kryzysowa. Ceny i zasady sprawdź bezpośrednio u nich.
• Lokalne organizacje pomocowe w swojej okolicy znajdziesz w wyszukiwarce Hub of Hope, którą poleca NHS.

Gdzie szukać pomocy

• Zagrożenie życia: 999 albo A&E.
• Pilna pomoc w Anglii, Szkocji i Walii: 111 i opcja zdrowia psychicznego (w Walii opcja 2). W Irlandii Północnej: Lifeline 0808 808 8000.
• Samaritans 116 123 (24/7, bezpłatnie) oraz Shout: SMS SHOUT na 85258.
• NHS Talking Therapies: zgłoszenie bez skierowania (Anglia).
• Dzieci i młodzież: Childline 0800 1111, dla rodziców YoungMinds 0808 802 5544.
• Informacje: Mind 0300 123 3393, Rethink 0808 801 0525.
• Praca: Access to Work, infolinia 0800 121 7479.