Pierwsze 30 dni w UK — lista spraw do załatwienia

W skrócie

• Zacznij od statusu imigracyjnego: od tego zależy prawo do pracy, wynajmu i konto w banku.
• Numer National Insurance zamawiasz online w serwisie GOV.UK. Możesz zacząć pracę przed jego otrzymaniem, jeśli udowodnisz prawo do pracy.
• Lekarz GP: rejestracja jest bezpłatna i nie wymaga dowodu tożsamości, adresu ani statusu imigracyjnego.
• Council tax to lokalny podatek od mieszkania. Zgłoś się do rady (council) w nowym miejscu zamieszkania.

Procedury różnią się w częściach Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja, Walia, Irlandia Północna), więc tam, gdzie to ważne, zaznaczamy różnice.

1. Dokument tożsamości i status imigracyjny

Od 1 stycznia 2021 roku obywatele Polski i innych krajów UE nie mają już swobody przepływu do UK. Według GOV.UK od 1 lipca 2021 roku obywatele UE muszą wykazać legalny status w UK, a sam paszport lub dowód osobisty nie wystarcza do udowodnienia prawa do pracy. Status jest dziś zwykle cyfrowy: eVisa zastąpiły fizyczne dokumenty imigracyjne, a naklejka wizowa (vignette) w paszporcie zachowuje ważność do daty wygaśnięcia. Jeśli nie masz jeszcze dostępu do eVisa, załóż konto UKVI. Pracodawca lub wynajmujący może w niektórych przypadkach nadal przyjąć oryginalne dokumenty, więc zapytaj, jakie akceptuje. Wjazd jako turysta nie daje prawa do pracy. Zasady wiz zmieniają się często, więc przed wyjazdem sprawdź je na GOV.UK.

Jeśli zamieszkałeś/-aś w UK najpóźniej do końca 2020 roku (albo jesteś członkiem rodziny takiej osoby), ważny jest status w programie EU Settlement Scheme (settled lub pre-settled status). Pracodawca i wynajmujący sprawdzają go zwykle przez tzw. share code (zobacz poradnik: EU Settlement Scheme — settled i pre-settled status, share code).

Co zrobić w pierwszych dniach:

1. Sprawdź, czy Twój paszport lub dowód osobisty jest ważny i zrób sobie jego kopię (np. zdjęcie w telefonie).
2. Upewnij się, jaki masz status (wiza lub EUSS) i gdzie go znajdziesz. Status jest zwykle przechowywany online jako eVisa na koncie UKVI.
3. Nie płać nikomu za „załatwienie statusu”. Oficjalne wnioski składa się przez GOV.UK.

2. Numer National Insurance (NI)

Numer ubezpieczenia (National Insurance number) służy do rejestrowania Twoich składek i podatków. Zobaczysz go m.in. na odcinku wypłaty (payslip) i na formularzu P60. Przyznawany jest raz na całe życie, więc nie musisz występować o nowy po zmianie danych. Nie podawaj go osobom, które nie mają powodu go znać.

Kto może złożyć wniosek. Według GOV.UK możesz złożyć wniosek, jeśli mieszkasz w UK, masz prawo do pracy i pracujesz, szukasz pracy albo masz ofertę pracy. Wniosek składasz, będąc w UK.

Czy już go masz. Jeśli masz kartę BRP lub eVisa, numer może już być przypisany: widnieje na odwrocie BRP albo na koncie UKVI. Nie potrzebujesz numeru, by ubiegać się o świadczenia, kredyt studencki ani by złożyć wniosek do EU Settlement Scheme.

Jak złożyć wniosek:

1. Wejdź na GOV.UK i wybierz wniosek online o numer NI.
2. Przygotuj paszport z dowolnego kraju albo dowód osobisty z kraju UE, Norwegii, Liechtensteinu lub Szwajcarii.
3. Zrób i prześlij zdjęcie siebie z paszportem oraz zdjęcia innych dokumentów tożsamości. Możesz użyć telefonu; zdjęcia może zrobić ktoś inny.
4. Jeśli nie możesz przesłać zdjęć, wniosek też złożysz, ale potrwa dłużej. Możesz zostać poproszony/-a o stawienie się na spotkaniu lub o wysłanie kopii dokumentów pocztą.
5. Po złożeniu wniosku dostaniesz e-mail z numerem referencyjnym wniosku i informacją, czy musisz przedstawić dodatkowe dowody tożsamości.

GOV.UK podaje, że numer może dotrzeć do 4 tygodni po potwierdzeniu tożsamości (stan na październik 2026, sprawdź aktualną wartość: GOV.UK). Infolinia dla Anglii, Szkocji i Walii: 0800 141 2079 (pon.–pt. 8:00–17:00); Irlandia Północna: 0800 587 0024 (pon.–pt. 9:00–16:00). Zadzwoń, jeśli czekasz dłużej niż 4 tygodnie lub zmienił się Twój adres.

Praca przed otrzymaniem numeru. Możesz zacząć pracę, zanim numer dotrze, jeśli udowodnisz pracodawcy prawo do pracy w UK. Uważaj na płatnych pośredników oferujących „załatwienie numeru NI”: wniosek możesz złożyć samodzielnie na GOV.UK.

3. Konto w banku

Banki zwykle proszą o dwa rodzaje dokumentów: potwierdzenie tożsamości (np. paszport) i potwierdzenie adresu (np. niedawny rachunek). Akceptowane dokumenty różnią się w zależności od banku. Świeżo przybyłym najtrudniej bywa udokumentować adres, więc przygotuj umowę najmu, korespondencję z adresem w UK albo dokumenty od pracodawcy i zapytaj w oddziale, co zaakceptują.

• Jeśli nie masz standardowych dokumentów, według Citizens Advice bank powinien zaakceptować list od osoby odpowiedzialnej, która Cię zna (np. lekarz, nauczyciel, pracownik socjalny).
• Konto podstawowe (basic bank account) jest przeznaczone m.in. dla osób z niskimi dochodami lub słabą historią kredytową. Zwykle nie ma opłat i depozytu, można na nie przyjmować wynagrodzenie i płacić poleceniem zapłaty, ale nie ma książeczki czekowej ani limitu debetowego (overdraft).
• Bank może odmówić otwarcia konta i nie zawsze musi podać powód. Osoby bez zgody na pobyt w UK zwykle nie mogą otworzyć konta. W razie problemów porozmawiaj z doradcą (Citizens Advice).
• Jeśli uważasz, że potraktowano Cię dyskryminująco, możesz złożyć skargę do Financial Ombudsman Service.

4. Lekarz GP

Rejestracja u lekarza rodzinnego (GP) jest w Anglii bezpłatna dla każdego. Zgodnie z NHS nie potrzebujesz dowodu tożsamości, dowodu adresu ani dowodu statusu imigracyjnego. Ankieta online zajmuje ok. 15 minut na osobę, a potwierdzenie zwykle przychodzi w ciągu 5 dni. Możesz też zarejestrować się osobiście w przychodni (papierowy formularz) albo przez formularz na stronie przychodni, jeśli ją oferuje. NHS App służy tylko do zmiany przychodni przez osoby już zarejestrowane. Przychodnia może odmówić, jeśli nie przyjmuje nowych pacjentów albo mieszkasz poza jej obszarem; w takim przypadku musi w ciągu 14 dni wyjaśnić powód na piśmie.

Zasady w Szkocji, Walii i Irlandii Północnej opisują ich lokalne służby zdrowia (zobacz poradnik: NHS w praktyce — lekarz GP, 111, 999 i apteka).

5. Adres i council tax

Najpierw adres: umowa najmu jest podstawą do większości spraw (bank, GP, głosowanie). W Anglii wynajmujący sprawdza Twoje prawo do najmu (right to rent), np. na podstawie share code lub dokumentów (zobacz poradnik: Wynajem pokoju lub mieszkania w UK bez pułapek). W Szkocji, Walii i Irlandii Północnej tego obowiązku nie ma. Uważaj na oszustwa najmu: nie wpłacaj kaucji ani opłaty „rezerwacyjnej” przed obejrzeniem mieszkania.

Council tax to lokalny podatek płacony radzie (council) za mieszkanie w danym domu. Według GOV.UK:

• Jeśli przeprowadzasz się do nowego lokalu lub obszaru, zgłoś się do rady w miejscu nowego zamieszkania. Rada zarejestruje Cię i wyśle rachunek.
• Płacą zwykle osoby dorosłe (18+), które nie studiują w pełnym wymiarze godzin. Małżonkowie i partnerzy mieszkający razem odpowiadają za rachunek wspólnie.
• Mieszkając samodzielnie jako jedyna dorosła osoba w Anglii, możesz mieć zniżkę 25 procent. Możesz też ubiegać się o Council Tax Reduction przy niskich dochodach (informacja z Citizens Advice; zasady różnią się w zależności od rady, sprawdź u swojej rady).
• Zniżkę czasem naliczają automatycznie, ale jeśli jej nie ma na rachunku, zapytaj radę.

Strona GOV.UK o rozpoczęciu płacenia council tax dotyczy Anglii i Walii. W Szkocji zasady i grupy wartości (bands) opisuje osobne źródło (mygov.scot lub Twoja rada), a w Irlandii Północnej obowiązuje inny system: zamiast council tax płaci się rates, a rachunki wystawia Land & Property Services (szczegóły na nidirect.gov.uk).

6. Telefon i SIM

Najprościej zacząć od karty na doładowanie (pay as you go). Karty pay as you go zwykle nie wiążą się z umową, a abonament (pay monthly) to umowa na określony czas, przy której operator może sprawdzić zdolność kredytową. Porównaj zasięg w swojej okolicy, ilość danych, koszty roamingu i opłaty za wcześniejsze zerwanie umowy. Sprawdź u operatora, jak długo karta prepaid pozostaje aktywna bez doładowań, i doładowuj ją zgodnie z jego warunkami.

Nie klikaj w linki z SMS-ów rzekomo od HMRC, banku czy kuriera i nie podawaj kodów logowania.

7. Rejestracja do głosowania (electoral register)

Zgodnie z GOV.UK rejestracja zajmuje około 5 minut, a o numer NI zostaniesz poproszony/-a, ale możesz się zarejestrować bez niego. Musisz się zarejestrować ponownie, jeśli zmienisz adres, nazwisko lub obywatelstwo.

Kto może:

• Anglia i Irlandia Północna (od 16 lat): m.in. obywatele Polski, Danii, Luksemburga, Portugalii i Hiszpanii, jeśli mają zgodę na pobyt (lub jej nie potrzebują). Inni obywatele UE muszą mieć zgodę na pobyt „on or before 31 December 2020” nieprzerwanie od tej daty.
• Szkocja i Walia (od 14 lat): osoby, które mają zgodę na pobyt lub jej nie potrzebują.

Zakres wyborów, w których możesz głosować, zależy od obywatelstwa i części UK, więc sprawdź go na stronie Electoral Commission lub w radzie lokalnej.

8. Prawo jazdy

Dla polskiego (unijnego) prawa jazdy według GOV.UK:

• w Wielkiej Brytanii (Anglia, Szkocja, Walia) możesz jeździć na ważnym, pełnym prawie jazdy z kraju UE do 70. roku życia;
• jeśli masz 67 lat lub więcej w chwili zamieszkania w UK, możesz jeździć 3 lata, potem trzeba wymienić dokument, bez ponownego egzaminu;
• opłata za wymianę to 43 funty (stan na październik 2026, sprawdź aktualną wartość: GOV.UK), formularz D1 odbierasz na poczcie obsługującej DVLA.

W Irlandii Północnej zasady są odrębne — sprawdź nidirect.gov.uk. Dla praw jazdy spoza UE zwykle możesz jeździć w Wielkiej Brytanii 12 miesięcy od przyjazdu; potem trzeba wymienić prawo jazdy (w części krajów) lub zdać brytyjski egzamin. Skorzystaj z narzędzia GOV.UK „Exchange a non-GB driving licence”.

Lista kontrolna na 30 dni

1. Sprawdź status imigracyjny i dokumenty (dzień 1–3).
2. Wniosek o numer NI, jeśli jeszcze go nie masz (dzień 1–7).
3. Rejestracja u lekarza GP (pierwszy tydzień).
4. SIM lub abonament (pierwszy tydzień).
5. Konto w banku (pierwsze 2 tygodnie).
6. Zgłoszenie council tax (po wprowadzeniu się do lokalu).
7. Electoral register (do końca miesiąca).
8. Wymiana prawa jazdy lub sprawdzenie zasad (do końca miesiąca).

Gdzie szukać pomocy

• Citizens Advice — bezpłatna, bezstronna pomoc w sprawach codziennych (konto, mieszkanie, council tax): citizensadvice.org.uk.
• GOV.UK i NHS — numer NI, status, prawo jazdy, rejestracja do lekarza: gov.uk, nhs.uk.
• Twoja rada (council) — council tax, zniżki, rejestracja do głosowania.
• Nie odpowiadaj na wiadomości z prośbą o dane lub płatność „za urząd”.