Serial „Dom” miał chwalić PZPR. Jak twórcy przechytrzyli cenzurę

Jeden z najsłynniejszych polskich seriali, „Dom”, powstał na zamówienie komunistycznych władz. Według WP Film partyjni decydenci chcieli opowieści, która – pod pierwotnym tytułem „22 lipca” – uwielbi Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą i odbudowę stolicy pod jej kierownictwem. TVP rozpoczęła emisję 9 listopada 1980 roku.

Propaganda, która nie wyszła

Scenariusz zamówiono u Jerzego Janickiego (autora „Polskich dróg”) i Andrzeja Mularczyka (trylogia „Sami swoi”). Władze liczyły, że serial poprawi wizerunek partii, który pod koniec lat 70. był bardzo słaby. Autorzy pokazali jednak, że miasto zniszczone przez Niemców w 1944 roku odbudowywali zwykli ludzie. Reżyser Jan Łomnicki wykorzystał niejednoznaczność scenariusza, ironię i pozornie niewinne dialogi, by przemycić obraz rzeczywistości daleki od propagandowego.

Spór z cenzurą

Cenzura nie ustąpiła bez walki. Już podczas kolaudacji pierwszego odcinka jeden z wojskowych zarzucił twórcom, że główny bohater ucieka z Ludowego Wojska Polskiego. Z sceny zebrania ZMP usunięto ostry żart o partii i masach, a w jego miejsce wstawiono łagodniejszy dowcip. Wycięto też scenę, w której Talar próbuje zeznawać w procesie swojego dawnego dowódcy z Armii Krajowej. Postać grana przez Bożenę Dykiel oburzyła zaś byłe żołnierki LWP.

Według WP Film kolaudacja całego, siedmioodcinkowego wówczas serialu odbyła się we wrześniu 1980 roku. Ułatwiła to polityczna odwilż po Sierpniu 1980 i powstaniu Solidarności.

Druga seria i kłopoty z emisją

Po sukcesie ekipa zaczęła zdjęcia do drugiej serii, ale przerwało je wprowadzenie stanu wojennego. TVP zapowiadała premierę na 27 marca 1983 roku, lecz do niej nie doszło. Decydenci żądali cięć niewygodnych scen, m.in. wątku robotniczego protestu z czerwca 1956 roku, uwalniania żołnierzy AK z więzień i wywiezienia Jasińskiego na taczkach z FSO. Gdy twórcy odmówili, emisję zablokowano. Ostatni odcinek drugiej serii nakręcono dopiero w 1987 roku.

Andrzej Mularczyk wspominał, że zdjęcia do pierwszego odcinka zaczęły się w 1979 roku, a ostatni zrealizowano w 1999 roku. Przyczyną były stan wojenny, żądania cięć, a po transformacji brak pieniędzy i niechęć nowej ekipy do kontynuowania starych projektów.

Czy będzie ciąg dalszy?

Przed kilkoma miesiącami media podały, że Tomasz Borkowy, serialowy Andrzej Talar, pracuje nad scenariuszem nowych odcini. Aktor opowiadał, że chodzi o historie ludzi żyjących w zmieniających się warunkach końca PRL i początku demokracji. WP Film zauważa, że do realizacji może być jeszcze daleko.