Rzecznik generalny TSUE: podatek od nadzwyczajnych zysków dopuszczalny, także z mocą wsteczną

Podatki od nadzwyczajnych zysków (windfall tax) w czasach kryzysu są dopuszczalne, ale powinny pozostać rozwiązaniami tymczasowymi – wynika z opinii rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości UE Athanasiosa Rantosa. Opinie wydano 22 października 2026 r. w trzech sprawach z trzech państw. Pisze o tym „Rzeczpospolita”.

Czego dotyczą sprawy

Wszystkie postępowania dotyczą tzw. składki solidarnościowej. Wprowadzono ją w 2022 r. rozporządzeniem Rady UE 2022/1854 w sprawie interwencji w sytuacji nadzwyczajnej, która miała zaradzić wysokim cenom energii. Przepisy objęły sektor ropy naftowej, gazu ziemnego, węgla i rafinacji. Podatek miał stawkę 33 proc. i obciążał w latach 2022–2023 nadzwyczajne zyski firm, powstałe po zaburzeniach cen nośników energii po wybuchu wojny w Ukrainie.

Trybunał rozpatrzy sprawy: belgijskiej spółki Varo Energy Belgium NV (C-358/24), irlandzkiej Vermilion Energy Ireland Ltd (C-533/24) i włoskiej Acea Produzione SpA (C-153/25).

Stanowisko rzecznika

Rantos uznał, że daniny wprowadzone w tych krajach na podstawie rozporządzenia są co do zasady zgodne z prawem unijnym, ze względu na ich wyjątkowy i tymczasowy charakter.

Odniósł się też do zarzutu działania wstecz. Rozporządzenie wydano 6 października 2022 r., a państwa członkowskie wprowadzały własne podatki w 2023 r., obejmując nimi także dochody z 2022 r. Według rzecznika nadzwyczajny charakter daniny pozwala to zaakceptować. Jak napisał w jednej z opinii, zasada pewności prawa nie została naruszona, bo spełnione są dwie przesłanki wyjątku: wymaga tego cel interesu ogólnego, a uzasadnione oczekiwania zainteresowanych są należycie respektowane.

Rzecznik nie widział też naruszenia prawa UE w tym, że Włochy rozszerzyły podatek na podmioty niewymienione w rozporządzeniu, o ile nie podważa to równoważności środka wobec firm objętych rozporządzeniem. Nie dopatrzył się również niedozwolonej pomocy publicznej dla firm, których danina nie objęła.

Co dalej

Opinia rzecznika nie wiąże Trybunału i nie wiadomo, czy TSUE się z nią zgodzi. Orzeczenia mogą jednak stać się wskazówką dla przyszłych podatków tego typu, bo ani w prawie polskim, ani unijnym nie ma ogólnych ram dla takich danin.

„Rzeczpospolita” przypomina, że w Polsce niedawno wprowadzono podatek od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych, który wzbudził spory prawne i polityczne.

Głosy ekspertów

Andrzej Marczak z EY uważa, że warto rozpocząć dyskusję o ogólnych ramach prawnych dla nadzwyczajnych podatków. Proponuje trzy zasady: rozwiązania tymczasowe, opodatkowanie tylko nadwyżki ponad przeciętny dochód sprzed kryzysu oraz brak mocy wstecznej. Tomasz Michalik z MDDP jest przeciwny ogólnym regułom i wskazuje na trudność ustalenia jednolitych kryteriów.

Eksperci cytowani przez gazetę są zaniepokojeni aprobatą rzecznika dla wstecznego działania składki z 2022 r. Prof. Wojciech Morawski z UMK w Toruniu przypomina o standardach konstytucyjnych, takich jak zakaz retroaktywności.