Storczyk w domu: jak go podlewać, przesadzać i zmusić do ponownego kwitnienia

W skrócie

• Poradnik dotyczy falenopsisa (ćmówki, ang. moth orchid, łac. Phalaenopsis): to storczyk, który kupisz w każdym supermarkecie, sklepie ogrodniczym i markecie budowlanym w UK.
• Światło: jasno, ale bez ostrego letniego słońca. Najlepszy jest parapet okna wschodniego albo zachodniego.
• Temperatura: w dzień 19–30°C, w nocy 16–19°C, nie mniej niż 16°C. Z dala od kaloryfera i przeciągów.
• Podlewanie: mniej więcej raz w tygodniu w sezonie wzrostu, zimą trochę rzadziej. Woda letnia, najlepiej deszczówka. Korzenie nie mogą ani całkiem wyschnąć, ani stać w wodzie.
• Podłoże: tylko kora dla storczyków. Zwykła ziemia uniwersalna (multipurpose compost) zabija falenopsisa.
• Po kwitnieniu: przytnij pęd nad drugim „kolankiem” poniżej przekwitłych kwiatów. Gdy zdrowa roślina długo nie kwitnie, postaw ją na miesiąc w miejscu o około 5°C chłodniejszym.

Jak wybrać storczyk w sklepie

Wybieraj roślinę z dużymi, jędrnymi i zdrowymi liśćmi, a nie zwiędłymi. Pąki falenopsisa opadają, gdy roślina zmarznie, a storczyk jest szczególnie wrażliwy na zimne przeciągi. RHS radzi więc, żeby w chłodne dni nie kupować storczyków ze straganów na zewnątrz ani z wejścia do supermarketu, gdzie ciągle otwierają się drzwi. W drodze do domu osłoń roślinę przed zimnem.

Storczyki sprzedaje się zwykle w przezroczystej plastikowej doniczce wstawionej w ozdobną osłonkę. Zostaw przezroczystą doniczkę: przez nią widać korzenie i łatwo ocenić, czy trzeba podlać.

Gdzie postawić storczyk

• Zimą falenopsis potrzebuje dużo światła, bo od tego zależy kwitnienie. Postaw go na parapecie od wschodu albo od zachodu. Przy ciemnym mieszkaniu pomoże lampa do roślin.
• Latem chroń go przed bezpośrednim słońcem, które przypala liście. Okno południowe latem jest zwykle za ostre.
• Temperatura: w dzień 19–30°C, w nocy 16–19°C, minimum 16°C. Mieszkanie, w którym tobie jest wygodnie, zwykle odpowiada też storczykowi, bo dobrze rośnie w pokojach z centralnym ogrzewaniem.
• Nie stawiaj go nad kaloryferem, przy grzejniku ani w przeciągu, np. przy często otwieranym oknie czy drzwiach balkonowych. Uważaj zimą na parapet za zasłoną: w nocy bywa tam dużo zimniej niż w pokoju.

Jak podlewać

• Jak często: mniej więcej raz w tygodniu w sezonie wzrostu, zimą nieco rzadziej. Lepiej sprawdzać korzenie, niż trzymać się sztywnego kalendarza: zdrowe korzenie są pulchne, jędrne i srebrzystobiałe, a szare i pomarszczone znaczą, że roślina jest za sucha.
• Jak: podlej od góry i wylej nadmiar wody z osłonki albo podstawki. Można też przytrzymać doniczkę pod lekkim strumieniem wody z kranu (RHS podaje około 30 sekund) albo zanurzyć ją na chwilę w misce z wodą, a potem dokładnie odsączyć.
• Jaka woda: letnia, w temperaturze pokojowej, najlepiej deszczówka. RHS zwraca uwagę, że falenopsis źle znosi chlor z wody z kranu, więc jeśli nie masz deszczówki, użyj przegotowanej i ostudzonej.
• Czego unikać: nie lej wody na liście i w środek rozety (stożek wzrostu), a jeśli się zdarzy, osusz go. Nigdy nie zostawiaj doniczki stojącej w wodzie, bo korzenie zgniją.

Wilgotność powietrza

Ogrzewane mieszkanie zimą ma suche powietrze. Latem, w upały, RHS radzi lekko zraszać liście i korzenie powietrzne albo postawić doniczkę na szerokiej podstawce z mokrym żwirem (dno doniczki nad wodą). Nie zraszaj kwiatów, bo na płatkach zostają plamy. Inny poradnik RHS uznaje zraszanie za zbędne i poleca nawilżacz albo podstawkę ze żwirem; obie metody są bezpieczne, jeśli woda nie zostaje na liściach i w rozecie.

Nawożenie

• W sezonie wzrostu nawoź lekko, ale regularnie, nawozem przeznaczonym dla storczyków (orchid fertiliser), zgodnie z instrukcją producenta. Za dużo nawozu szkodzi.
• Co czwarte podlewanie daj samą wodę bez nawozu: wypłucze sole, które zbierają się w podłożu.
• Zimą nawoź oszczędnie albo wcale.

Przesadzanie

Przesadzaj, gdy storczyk wyrósł z doniczki albo gdy stoi w tej samej korze od dwóch lat. Najlepiej wtedy, gdy korzenie rosną, czyli mają zielone końcówki.

1. Wyjmij roślinę, usuń starą korę i delikatnie rozplącz korzenie.
2. Wytnij korzenie brązowe, pomarszczone, miękkie albo puste w środku.
3. Zdrowe korzenie skróć do około 12 cm.
4. Jeśli korzenie mieszczą się w starej doniczce, użyj jej ponownie. Nie dawaj za dużej doniczki: nadmiar kory długo trzyma wilgoć i korzenie gniją.
5. Posadź roślinę na tej samej wysokości co wcześniej, wsyp świeżą korę dla storczyków (orchid compost albo orchid bark w sklepach ogrodniczych) i lekko ją dociśnij. Korzeni powietrznych nie zakopuj. Chwiejną roślinę podeprzyj patyczkiem.
6. Podlej obficie, odsącz i nie zostawiaj w wodzie.

Nigdy nie sadź falenopsisa w zwykłej ziemi ogrodowej ani uniwersalnej (loam-based ani multipurpose compost).

Po kwitnieniu: jak przyciąć pęd i zmusić storczyk do kwitnienia

• Gdy kwiaty przekwitną, przytnij pęd kwiatowy tuż nad drugim węzłem („kolankiem”) poniżej przekwitłych kwiatów. Z węzła może wyrosnąć nowy boczny pęd z kwiatami.
• Jeśli cały pęd zasechł (jest blady i suchy), wytnij go przy nasadzie. Nowy pęd pojawi się później, ale zwykle jest silniejszy.
• Przekwitłe kwiaty, które same nie opadły, możesz usunąć.
• Duży, zdrowy storczyk długo nie kwitnie? Przestaw go na około miesiąc w miejsce o około 5°C chłodniejsze, np. do chłodniejszego pokoju. Spadek temperatury zwykle pobudza go do wypuszczenia nowego pędu kwiatowego. Zwykle wystarcza naturalny chłód zimą, ale w bardzo ciepłym mieszkaniu trzeba mu w tym pomóc.

Najczęstsze kłopoty

Młode roślinki na pędzie (keiki)

Czasem na pędzie kwiatowym, w węźle, wyrasta młoda roślinka nazywana keiki. Gdy ma już kilka porządnych korzeni, odetnij ją i posadź w korze dla storczyków. Na początku podlewaj oszczędnie i codziennie zraszaj liście. Specjalna pasta do pobudzania keiki jest dostępna w sklepach ze storczykami; zwykły ukorzeniacz nie działa.

Gdzie szukać pomocy

• RHS: poradnik uprawy falenopsisa – najpełniejsza instrukcja (po angielsku).
• RHS Gardening Advice – członkowie RHS mogą zadać pytanie ekspertom (przez internet, telefonicznie albo w punkcie porad w ogrodach RHS), np. o chorą roślinę czy szkodniki.
• Lokalne sklepy ogrodnicze (garden centres) i towarzystwa miłośników storczyków (orchid society) w twojej okolicy.

Ten tekst ma charakter ogólny i opiera się na zaleceniach Royal Horticultural Society dla falenopsisa. Inne storczyki (np. cymbidium, dendrobium, pafiopedilum) mają inne wymagania, więc przed zmianą pielęgnacji sprawdź zalecenia dla swojego gatunku.