Podatek dochodowy w UK: tax code, PAYE i Self Assessment

W skrócie

• Rok podatkowy trwa od 6 kwietnia do 5 kwietnia. Obecny to 2026/27 (6 kwietnia 2026 – 5 kwietnia 2027).
• Większość osób zatrudnionych płaci podatek automatycznie przez PAYE. Pracodawca potrąca go z wypłaty na podstawie Twojego tax code.
• Self Assessment (roczne zeznanie) jest obowiązkowe m.in. dla samozatrudnionych, którzy zarobili ponad £1000 w roku podatkowym.
• Nadpłatę podatku możesz odzyskać samodzielnie i bezpłatnie przez konto HMRC lub aplikację. Firmy „odzyskujące podatek” zwykle biorą prowizję.
• HMRC nie wysyła szczegółów zwrotu podatku e-mailem. Wiadomości SMS, e-mail lub telefon z ofertą zwrotu w zamian za dane osobowe lub bankowe to oszustwo.

Rok podatkowy, Personal Allowance i progi

Kwota wolna od podatku (Personal Allowance) wynosi £12 570 (stan na październik 2026, sprawdź aktualną wartość: GOV.UK). Dla Anglii, Walii i Irlandii Północnej stawki w 2026/27 wyglądają tak (progi i kwoty ustalane są co roku, więc od kwietnia 2027 mogą być inne):

• do £12 570: 0%
• £12 571 – £50 270: 20% (basic rate)
• £50 271 – £125 140: 40% (higher rate)
• powyżej £125 140: 45% (additional rate)

Jeśli Twój dochód przekracza £100 000, kwota wolna maleje o £1 na każde £2 ponad ten próg i znika przy £125 140.

W Walii obowiązują obecnie te same stawki co w Anglii. Walijskie stawki podatkowe (Welsh rates) są oznaczane literą C przed tax code. Jeśli mieszkasz w Walii, HMRC dodaje ją automatycznie.

Szkocja ma inne progi

Osoby mieszkające w Szkocji płacą Scottish Income Tax. Stawki 2026/27 (źródło: GOV.UK — Scottish Income Tax):

• £12 571 – £16 537: 19% (starter)
• £16 538 – £29 526: 20% (basic)
• £29 527 – £43 662: 21% (intermediate)
• £43 663 – £75 000: 42% (higher)
• £75 001 – £125 140: 45% (advanced)
• powyżej £125 140: 48% (top)

Dywidendy i odsetki od oszczędności są opodatkowane w Szkocji tak samo jak w reszcie Wielkiej Brytanii. Kod podatkowy dla Szkocji zaczyna się od S.

Jak czytać tax code

Pracodawca używa tax code, aby wiedzieć, ile podatku potrącić. Znajdziesz go na payslipie, w liście od HMRC (Tax Code Notice), na koncie HMRC online albo w aplikacji HMRC. Każda praca ma osobny kod.

Najczęstsze kody według GOV.UK:

• 1257L: standardowy kod dla większości osób z jedną pracą. Liczby oznaczają kwotę wolną (1257 odpowiada £12 570), a „L” standardową Personal Allowance.
• BR: cały dochód z tej pracy jest opodatkowany stawką 20%. Zwykle przy drugiej pracy lub emeryturze.
• D0 / D1: cały dochód opodatkowany stawką 40% / 45%, zwykle przy kolejnych pracach.
• 0T: brak kwoty wolnej. Występuje, gdy została już wykorzystana albo gdy pracodawca nie ma jeszcze Twoich danych.
• K: masz nieopodatkowany dochód większy niż kwota wolna. Obliczenia są inne niż zwykle.
• S / C: stawki szkockie / walijskie, np. S1257L, C1257L.
• NT: brak podatku od tego dochodu.

Emergency tax code

Kod awaryjny kończy się na W1 (płatność tygodniowa), M1 (miesięczna) lub X (nieregularne daty). Podatek liczony jest wtedy tak, jakbyś każdego okresu zarabiał tyle samo, co często daje błędną kwotę. Pojawia się zwykle na początku nowej pracy albo gdy zaczynasz korzystać ze świadczeń od pracodawcy (company benefits, np. samochód służbowy) lub pobierać State Pension.

Co zrobić: daj nowemu pracodawcy swój P45 z poprzedniej pracy albo wypełnij starter checklist. HMRC zwykle poprawia kod w ciągu 35 dni od startu pracy. Jeśli nadal jest błędny, zaktualizuj dane online lub skontaktuj się z HMRC.

PAYE, P45 i P60

Przy PAYE (Pay As You Earn) pracodawca potrąca podatek i składkę National Insurance z każdej wypłaty. Dwa dokumenty warto znać:

• P45 dostajesz, gdy odchodzisz z pracy. Przekazujesz go nowemu pracodawcy.
• P60 pracodawca daje po zakończeniu roku podatkowego. To podsumowanie zarobków i podatku, przydatne np. do wniosków o kredyt czy zwrotu podatku.

Konto HMRC i aplikacja

Konto HMRC (personal tax account) zakładasz online na GOV.UK. Przy pierwszym logowaniu możesz zostać poproszony o potwierdzenie tożsamości, zwykle dokumentem ze zdjęciem. W koncie i w aplikacji sprawdzisz m.in.:

• tax code i szacunek podatku,
• ile podatku zapłaciłeś w ostatnich 5 latach,
• State Pension i numer National Insurance,
• UTR (jeśli go masz),
• wniosek o zwrot podatku oraz status złożonych formularzy.

Możesz też włączyć powiadomienia mailowe o zmianie tax code.

Nadpłata podatku i zwrot

Nadpłata zdarza się np. przy błędnym kodzie, zmianie pracy w trakcie roku, zakończeniu pracy w połowie roku czy po przejściu na zasiłek.

1. Po 5 kwietnia HMRC może wysłać Ci list P800 (obliczenie podatku) lub Simple Assessment, między czerwcem a marcem następnego roku. Jeśli rozliczasz się w Self Assessment, nadpłata jest uwzględniana automatycznie.
2. Jeśli P800 mówi, że przysługuje zwrot, odbierzesz go online (numer P800 i numer National Insurance), przez konto lub aplikację HMRC (potrzebne konto w brytyjskim banku) albo kontaktując się z HMRC. Zwrot online dociera zwykle w ciągu 5 dni roboczych. Gdy list zapowiada czek, nic nie musisz robić.
3. Jeśli podejrzewasz nadpłatę, a listu nie ma, użyj na GOV.UK narzędzia „Claim a tax refund”, które podpowie właściwą ścieżkę. Do zwrotu podatku z pracy służy też formularz R38.
4. Zwykle masz na to 4 lata od końca danego roku podatkowego (źródła: Claim a tax refund; w Self Assessment: instrukcja HMRC o overpayment relief).

Nie musisz płacić nikomu za pomoc. Możesz wskazać pośrednika w R38, ale nie ma takiego obowiązku.

Kto musi składać Self Assessment

Zgodnie z GOV.UK musisz złożyć zeznanie, jeśli w ostatnim roku podatkowym:

• byłeś samozatrudnionym (sole trader) i zarobiłeś ponad £1000 (przed odliczeniem ulg),
• byłeś wspólnikiem w spółce osobowej (partnership),
• miałeś podatek od zysków kapitałowych (Capital Gains Tax) po sprzedaży,
• miałeś High Income Child Benefit Charge, którego nie rozliczono przez PAYE,
• oraz gdy HMRC o to poprosi.

Możesz też potrzebować go przy dochodach nieopodatkowanych u źródła, np. z wynajmu, napiwków, odsetek, dywidend czy dochodów zagranicznych. Jeśli masz dodatkowe dochody, których nikt nie opodatkował u źródła, sprawdź na GOV.UK narzędzia „Check if you need to send a Self Assessment tax return” i „Check if you need to tell HMRC about additional income”. Pierwsze £1000 przychodu z drobnej działalności lub wynajmu może być zwolnione (trading/property allowance).

Terminy dla roku podatkowego 2025/26

Poniższe terminy dotyczą zeznania za 2025/26. Terminy dla kolejnego roku podatkowego (2026/27) przypadają rok później, w 2027 i 2028 roku; sprawdzisz je na GOV.UK.

• 5 października 2026: rejestracja, jeśli składasz zeznanie po raz pierwszy. Termin już minął. Jeśli go przegapiłeś, zarejestruj się jak najszybciej, bo możliwa jest kara. HMRC wyznaczy termin w liście, ale podatek i tak trzeba zapłacić do 31 stycznia 2027.
• 31 października 2026: zeznanie papierowe.
• 30 grudnia 2026: zeznanie online, jeśli chcesz zapłacić podatek przez tax code (jeśli dług jest mniejszy niż £3000 i jesteś w PAYE).
• 31 stycznia 2027: zeznanie online i zapłata podatku.
• 31 lipca 2027: drugi termin płatności zaliczkowych.

Zaliczki (payments on account) to dwie raty po ok. połowie rachunku za poprzedni rok, płatne 31 stycznia i 31 lipca. Nie dotyczą Cię, gdy rachunek za zeszły rok był poniżej £1000 albo ponad 80% podatku zapłaciłeś u źródła (np. przez PAYE). Za spóźnione zeznanie grozi kara £100, a po 3 miesiącach dochodzą kary dzienne (maks. £900). Po 6 miesiącach dochodzi 5% podatku lub £300 (co większe), a po 12 miesiącach kolejne 5% lub £300. Spóźniona płatność to 5% niezapłaconej kwoty po 30 dniach, 6 i 12 miesiącach plus odsetki.

Samozatrudnienie i UTR

Aby rozpocząć działalność jako sole trader, wystarczy zarejestrować się w Self Assessment (przygotuj numer National Insurance, jeśli go masz). Rejestracja nadaje Ci UTR (Unique Taxpayer Reference), 10-cyfrowy numer. Przy rejestracji online pojawia się w Twoim koncie HMRC w ciągu 72 godzin; przy rejestracji papierowej (SA1) przychodzi pocztą zwykle po 15 dniach roboczych (21 dniach za granicą). Od początku prowadź rzetelną ewidencję przychodów i kosztów. Nie masz UTR, jeśli rozliczasz się tylko przez PAYE.

Making Tax Digital dla podatku dochodowego

Making Tax Digital (MTD) to nowy sposób rozliczania dla samozatrudnionych i właścicieli nieruchomości na wynajem. Potwierdzone daty z GOV.UK:

• od 6 kwietnia 2026: gdy Twój dochód z samozatrudnienia i wynajmu (przychód przed kosztami, według zeznania z poprzedniego roku) przekracza £50 000,
• od 6 kwietnia 2027: próg £30 000,
• od kwietnia 2028: próg £20 000.

Wymagane jest prowadzenie cyfrowych ewidencji, wysyłanie kwartalnych aktualizacji z kompatybilnego oprogramowania oraz roczne zeznanie. Od września 2026 HMRC zaczął zapisywać do MTD osoby, które powinny z niego korzystać, a samodzielne zapisanie pozwala sprawdzić dane. W roku 2026/27 nie ma punktów karnych za spóźnione kwartalne aktualizacje. Są wyjątki, np. dla osób wykluczonych cyfrowo. Standardowe terminy kwartalnych aktualizacji to 7 sierpnia, 7 listopada, 7 lutego i 7 maja (źródło: GOV.UK, Send quarterly updates). Zeznanie roczne składasz do 31 stycznia.

Oszustwa i „odzyskiwanie podatku”

• HMRC nie wysyła szczegółów zwrotu podatku e-mailem i nigdy nie oferuje zwrotu przez media społeczne. Wiadomości SMS, e-mail lub telefon z ofertą zwrotu w zamian za dane osobowe lub bankowe to oszustwo. Zwrot ogłasza listem lub przez pensję.
• Firmy oferujące „odzyskanie podatku” zwykle pobierają prowizję i nie mają żadnego związku z HMRC.
• Fałszywe wiadomości zgłaszaj: maile na phishing@hmrc.gov.uk, SMS-y na 60599, telefony przez formularz na GOV.UK. Jeśli straciłeś pieniądze, zgłoś to bankowi i w Report Fraud.

Gdzie szukać pomocy

• HMRC — Income Tax helpline
• Konto HMRC online
• Citizens Advice — bezpłatne porady
• Report Fraud

Poradnik ma charakter ogólny i nie jest poradą podatkową. Kwoty i progi sprawdzaj na GOV.UK.